Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp điện tử Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu chủ yếu nhờ lợi thế về chi phí và năng lực đáp ứng đơn hàng. Tuy nhiên, mô hình này hiện đang chịu áp lực ngày càng tăng khi các thị trường lớn siết chặt các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Việt Nam đang củng cố vị thế của mình trong chuỗi giá trị công nghệ, trở thành trung tâm sản xuất chính cho các sản phẩm điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh. — Ảnh: vietnamplus.vn
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới đặt ra những thách thức đáng kể nhưng cũng mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước tái định vị năng lực cạnh tranh và vươn lên chuỗi giá trị cao hơn, theo nhận định của các chuyên gia.
Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp điện tử Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu chủ yếu nhờ lợi thế về chi phí và năng lực đáp ứng đơn hàng. Tuy nhiên, mô hình này hiện đang chịu áp lực ngày càng tăng khi các thị trường lớn siết chặt các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Công nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), cho biết các tiêu chuẩn ESG đã trở thành yêu cầu xuyên suốt trong mọi hoạt động kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực điện tử và công nghệ cao.
Bà lưu ý rằng việc tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, quản trị và minh bạch thông tin không còn là sự lựa chọn tự nguyện mà là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc xuất khẩu sang thị trường quốc tế.
Theo VEIA, giai đoạn 2025-2027 sẽ là giai đoạn then chốt, đặc biệt đối với các nhà xuất khẩu sang thị trường châu Âu, đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí ESG, bao gồm lộ trình phát thải ròng bằng không, tiêu chuẩn lao động, quy tắc quản trị và nghĩa vụ minh bạch. Là một trong những ngành xuất khẩu chiến lược của Việt Nam, ngành điện tử đang chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi quá trình chuyển đổi này.
Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tư nhân trực thuộc Hội đồng Tư vấn Thủ tục Hành chính của Thủ tướng Chính phủ, cho biết các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu đang chịu áp lực ESG mạnh nhất, trong khi các doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa ít bị ảnh hưởng hơn. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng trong bối cảnh chính sách toàn cầu và trong nước thay đổi nhanh chóng, các doanh nghiệp không thể đứng ngoài xu hướng quốc tế nếu muốn hướng tới tăng trưởng bền vững và mở rộng thị trường.
Trong nước, khung pháp lý về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững của Việt Nam đang được hoàn thiện nhanh chóng. Theo Luật Bảo vệ Môi trường, hơn 1.000 doanh nghiệp được yêu cầu thực hiện báo cáo phát thải khí nhà kính đến cuối năm 2025. Mục tiêu phát thải ròng bằng không cũng đã được nhắc lại trong các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, tạo động lực rõ ràng cho sự chuyển đổi trong cộng đồng doanh nghiệp.
Tại các thị trường lớn, các yêu cầu về ESG có sự khác biệt về phương pháp nhưng đều có xu hướng hướng tới các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn. Tại Mỹ, các chính sách về khí hậu có thể khác nhau theo từng giai đoạn và từng tiểu bang, trong khi các yêu cầu về ESG phần lớn phụ thuộc vào các tập đoàn và chuỗi cung ứng. Trung Quốc đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ biến các thách thức môi trường thành lợi thế cạnh tranh, nhanh chóng biến các tiêu chuẩn xanh thành “luật chơi” mới. Trong khi đó, Liên minh châu Âu tiếp tục dẫn đầu trong việc thiết lập các chuẩn mực bền vững, giới thiệu các công cụ như hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số để giám sát vòng đời sản phẩm và ngăn chặn hành vi “tẩy xanh”.
Những khác biệt này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp điện tử Việt Nam không chỉ phải tuân thủ các tiêu chuẩn mà còn phải chủ động lựa chọn các chiến lược thị trường phù hợp để tránh bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các chuyên gia chỉ ra rằng nút thắt cổ chai chính nằm ở nhận thức của doanh nghiệp. Nhiều công ty viện dẫn sự thiếu hụt vốn, công nghệ hoặc thông tin là những trở ngại lớn. Tuy nhiên, việc chỉ coi ESG như một yếu tố bổ sung sẽ khiến cho sự thay đổi thực chất trở nên khó khăn. Chỉ khi ESG được tích hợp vào các chiến lược cốt lõi và mô hình kinh doanh thì sự chuyển đổi mới có thể bền vững.
Ông Trần Đức Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hanel PT, cho biết việc thực hiện ESG đòi hỏi đầu tư đáng kể vào năng lượng tái tạo, giám sát môi trường và quản trị dữ liệu. Mặc dù lợi nhuận tài chính ngắn hạn có thể không rõ ràng, nhưng những khoản đầu tư này sẽ củng cố năng lực quản trị, cải thiện năng suất và nâng cao khả năng cạnh tranh dài hạn.
Theo thông tin được đưa ra, Cơ quan Quản lý Công nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) đã đề xuất xây dựng các hướng dẫn về ESG phù hợp với các doanh nghiệp điện tử trong nước và đang triển khai các chương trình đào tạo chuyên biệt phối hợp với các đối tác quốc tế.
Theo VNS
